U srcu Homolja: MANASTIRIŠTE S LEKOVITIM IZVORIMA ČEKA OBNOVU I DOBROČINITELJE

Bor, S.M – U vrletima krečnjačkog masiva Malog i Velikog krša, u srcu Homolja i najsevernijeg borskog sela Gornjane, u maloj uvali u podnožju Vrata (Vrac), nalazi se bajkovito, skriveno Manastrište sa ostacima crkve iz 15. veka. Pedesetak metara dalje je izvor tople, lekovite vode i potok koji krivuda planinskom vrleti. Nekada, u stara vremena, manastir, najverovatnijeg naziva Vrac, pljačkali su tragači za zlatom, u novije dobra, s početka 2001. godine – meštani Gornjana su prisvajali građevinski materijal i pravili obore i staje. Zavod za zaštitu spomnenika kulture iz Niša podneo je tih godina kvivične prijave protiv nesavesnih građana, ali šteta je naneta i tu nema povratka. Ipak, ostali su delovi temelja, a arheolozi iz borskog Muzeja rudarstva 1962, potom i 2001. i 2002. godine pronašli su i dva groba, jedan u priprati, drugi uz južni zid crkve.

-Pouzdanijih podataka o nastanku i načinu života manastira nema. Ipak, arheozi su utvrdili da je crkva bila duga 14, a široka osam metara. Građevina je od cigle, sitnog i krupnijeg kamena, pod nije sačuvan. Utvrđen je i kompletan prvobitni izgled, tako da se objekat može svrstati u veliku grupu hramova obnovljenog raškog tipa. Kao bliže paralele izdvajaju se crkve iz 16. i 17 veka sa prostora srpskog Podunavlja (manastiri Tronoša, Majstorivine, Dobrilovine) – zapisali su borski arheolozi u zvaničnim izveštajima.

Ostaci crkve na Manastirištu

O svetilištu u Gornjanu jedino se može pronaći nekoliko redova u Spomenici Timočke eparhije iz 1934. godine:

“U podnožju Krša, dva kilometra od crkve u Gornjanu, nalaze se razvaline starog manastira., zvanog Vraca. Ruševine su niže samih Vrata, i od njh je sada samo temelj sa okruglim oltarom. Nad zemljom je, oko dva metra, ugao sa istočne strane, a ostali deo zidina je pod zemljom”.

“Borske novine” su 2001. godine, iz pera poznatog timočkog novinara – reportera, Desimira Milenovića objavile – da selo Gornjane, između Majdanpeka i Bora, ima 14 zaselaka i centar sa kućama zbijenog tipa. U zaseoku Manastir, na uzvišici, kilometar i po od Manastirišta, skućilo se domaćinstvo Paunovića. Domaćica Desenka Paunović je, u to vreme, bila ubeđena da je izvorska topla voda lekovita, ali da narod dolazi sa svih strana i zbog verovanja da je i samo mesto Manastiriše balgotvorno i isceljujuće.

-I danas je tako, s tim što, sem starijih ljudi i sveštenika Braničevske i Timočke eparhije, nije zainteresovan za Manastiriše. Zato je grupa zaljubljenika u ovaj, živopisni kraj s nedirnutom prirodom (poznat i kao “Srpska mala Švajcarska”) iz Bora i Gornjana pokrenula inicijativu za obnovu i crkve u selu i posebno Manastirišta. Uz nas su zasad i neki borski preduzetnici, pa i aktuelno gradsko rukovdstvo. Očekujemo da se pridruži i naša dijaspora, kao i država Srbija. Blagoslov crkvenih verodostojnika SPC neće biti sporan, jer u  Odboru za povratak svetinjama u Gornjanu je i otac Ilija, protonamesnik – kaže Radojica Trailović iz Bora, rođen u obližnjem Vlaolu.

Janko Kostić, vremešni Gornjanac, zalaže se i da se sadašnja crkva, iako obnavljana pre dve decenije, još jednaput preuredi i da se zvonik premesti na bolju lokaciju kako bi se zvona čula diljem Homolja, a ne smo, kao sada, do pola Gornjana. I Braničevska eparhija, koja je poslendnjih godina nadležna za crkvu u Gornjanu, bude prisutnija, jer povremeni dolazak sveštenika iz okolnih, udaljenijih mesta nije rešenje.

Gornjane je udaljeno od Bora 20 kilometra, posotji lep asfaltni put, prosečan je i kolovoz do nedalekog, mističnog Stola i planinarskog doma na 930 metara nadmorske visine. Od pre dve godine borska firma “Lav” podigla je stočnu farmu i motel sa apartmanima.

-Vraćanjem Manastirišta u život i naša “Mala Švajcarska” postala bi retka turistička atrakcija kakvu bi Evropa mogla samo da poželi. Verujemo da će i strateški partner RTB-a Bor, kineseki ZiĐing, imati razumevanja i naći se pri pomoći u obnovi srpskih svetinja u ovom delu Srbije – kaže jedan od inicjatora ovog, jedinstvenog poduhvata dobrih ljudi, Dragan Nižol.

 

Na naslovnoj fotografiji: Grupa dobrotvora iz Bora i Gornjana na Manastirištu

 

 

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije