OPŠTINA KRIVELJSKA – NAJVIŠE STRADALI BRANEĆI ŠABAC (29)

Autori: Dobrila i Brana Filipović

Na naslovnoj fotografiji: Šabac 1914. godine – neprijatelj nije imao milosti 

Boško Aćimović, vojni sveštenik, 1. januara 1922. godine, objavio je napis u publikaciji “Pomenik heroja iz Okruga timočkog 1912 – 1919.” – “Herojima iz Timočkog okruga – palim u ratovima 1912 – 1920.” koji,  delom, koristimo kao uvodnik u tužni “bilans” stradalih iz tog vremena jedne male timočke opštine, borske. Ova opština sa sadašnjih 12 sela, uglavnom smeštenih u siromašnom borsko-planinskom području, naseljena – sem jednog sela – vlaškim narodom, dala je više od 1.600 palih boraca u balkanskim i Prvom svetskom ratu.

Spomenik oslobodiocima 1914-1918. u Krivelju

Poginuli i umrli iz Krivelja u 1914:

Josif Bajić, umro u Aranđelovcu, Miloš Vladić, poginuo na Legetu, Pavle D. Rakija, poginuo na Kosmaju, Trailo Trujić, poginuo na Ovčepolju, Trifun Žurkić, poginuo,  Paun T. Đorđević, poginuo, Bosijok T. Sudulović, nestao kod Prizrena, Đorđe S. Trujić, poginuo na Ceru, Đorđe N. Trujić, poginuo, Simon R. Bogorije, poginuo, Sava M. Betarović, poginuo na Savi, Paun J. Lazarević, poginuo na Ceru, Blagoje Petkić, poginuo na Ceru,  Milosav Stankić, poginuo na Ceru, Pavle I. Dimitrijević, poginuo na Kosmaju, Đorđe Ratar, poginuo na Ceru, Paun Radulesković, poginuo u Šapcu, Pavle I. Bogdanović, poginuo u okolini Šapca, Ilija Jovilanović, udavio se u Savi, Janko T. Radulović, Paci M. Trailović, Đorđe Surdulović, poginuo kod Valjeva, Petar D.Olšan, poginuo na Gučevu, Petar P. Adamović, poginuo na Ceru, Jovan P. Adamović, poginuo kod Šapca, Radul Kurić, umro u Bugarskoj, Pavle B. Jović, poginuo kod Šapcu, Milisav P.Đorđević, poginuo kod Šapca, Đorđe P. Ratarović, poginuo na Ceru, Jovan Bander, poginuo kod Šapcu.

Umrli i poginuli 1915:

Trailo Radulović, umro u Mladenovcu, Janko J. Šćopu, umro preko Albanije, Dimitrije S. Bajdić, poginuo kod Pirota, Trailo J. Popović, poginuo na Torlaku, Trailo S. Matejić, umro preko Albanije, Đorđe A.Trailović, umro preko Albanije, Đorđe M. Raduljesković, Paun Trailović, poginuo kod Beograda, Đorđe M. Raduljesković, umro u Austriji, Trailo Simonović, umro u Ripnju, Jovan P. Nikolić, umro preko Albanije, Marjan R. Rogorica, umro u Austriji, Pavle Žurkić, umro u Austriji, Dragutin Novaković, nestao preko Albanije, Radul Bufan, poginuo na Torlaku, Marjan M. Jović, poginuo preko Albanije, Trailo Filipović, poginuo preko Albanije, Pavle J. Trujić, umro u Austriji, Trailo P. Jankucić, poginuo na Torlaku, Jon Trailović, poginuo kod Topčidera, Simeon A. Šćopu, poginuo na Torlaku, Jovan M. Trailović, umro u Albaniji, Sava A. Prvulović, umro u Zaječaru, Pavle U. Stuparević, umro u Albaniji, Truja Radivojević, poginuo pri odstupanju, Marjan Đokić, umro u Malom Popoviću, Trailo S . Novaković, poginuo kod Kragujevca, Đorđe Nikolić, umro kući, Paun Baćanović, poginuo, Božidar P. Kračunović, umro u M. Popoviću, Đorđe Bačilović, umro u Austriji, Pavle M. Olarević, umro u Austriji, Sergija Radovanović, umro u Albaniji, Trailo Pavlović, poginuo na Torlaku, Radul Kračunović, poginuo na Torlaku, Milun Popović, umro u Požarevcu, Milutin J. Trujkić, poginuo kod Pirota, Pavle P. Firanović, nestao preko Albanije, Paun Đ. Trailović, umro preko Albanije, Paun Bosijoković, umro preko Albanije, Trailo j. Šćopu,umro preko Albanije, Janko Bačilović, umro preko Albanije, Sion A. Trujić, poginuo preko Albanije, Petar J. Stupar, umro kući, Paun J. Novaković, umro kući, Đorđe S. Stepanović, nestao preko Albanije, Sima P. Popović, poginuo na Crnoj Bari, Stanko P. Avrfemović, nestao preko Albanije, Radul Simonović, umro u Nemačkoj, Stanko T. Avramović, umro preko Albanije.

Umrli i poginuli 1916:

Trailo M. Trujić, umro u Solunu, Merin T. Ćosić, poginuo na Solunu, Paun T. Germanović, poginuo, Jovan T. Trujić, umro u ropstvu, Trailo Đ. Lućan, umro u Austriji, Pavle Radulović, umro u Francuskoj, Jovan Radulović, umro u Bugarskoj, Đorđe Balanović, poginuo na Solunskom frontu, Iija P. Firanović, umro u Austriji, Jovan P. Raduljesković, umro u Austriji, Pavle J. Petković, umro u Austriji, Trailo Lapadatović, umro u Austriji, Pavle J. Germanović, umro u Austriji, Đorđer J.Kurić, umro u Bugarskoj, Jovan Radivojević, umro u Austriji, Đorđe N. Petković, umro u Austriji, Martin J. Kurtulović, umro u Austriji.

Umrli u 1917:

Simo t. Trujić, na Solunskom  frontu, Simon J. Karainović, u Bugarskoj, I lija R. Bogdanović, u Austriji, Marjan Radulović, u Austriji, Jovan P. Stuparević, poginuo na Solunskom frontu, Marjan P.Bogdanović, u Bugarskoj, Radoje A. Živanović na Solunskom frontu, Đorđe P- Bećarević, u Austriji, Đorđe A. Panić, u Austriji, Pavle St. Đokić, nestao.

Umrli u 1918:

Ilija J. Janklović, u Palanci, Petar N. Stankić, u Austriji, Pavle Ć. Bogdanović, u bolnici, Adam Đ. Nikolić, kući, Janko J. Janučeran, u Austriji.

Umrli u 1919:

Božidar T. Radivojević, u Crnoj Gori,  Jovan Petrović, kući, Nikola Dudeja, kući.

Umrli u 1920:

Simo S. Trujić, u Crnoj Gori, Jovan P. Radulović, u Crnoj Gori.

Umrli i poginuli (naknadni spisak):Petar Raduljesković, poginuo kod  Šapca 1914, Pavle S. Obradović, umro kući, Sima P. Ćosić, umro u Dalmaciji, Simeon Laulović, poginuo na Topčideru.

Potporučnik Petar Macarević, poginuo kod Soluna 1916.

Narednik Trailo j. Dimitrijević, umro na Solunskom frontu.

Podnarednici: Živko P. Stepanović, nestao 1915, Živoijn Soldatović, poginuo na Gučevu 1914.

Kaplar Božidar Sudunović, nestao na Solunskom frontu 1917.

Francuski Ratni krst sa zlatnom palmom u Velikom ratu jedino su dobili grad Šabac i heroina Gvozdenog puka Milunka Savić

 

ŠABAC, “SRPSKI VERDEN” –  HEROJSKI BRANILI TIMOČANI

Šabac je u Prvom svetskom ratu podneo najveće žrtve u Srbiji. Od nekadašnje, za ono vreme razvijene varoši sa 14.000 stanovnika, kraj rata dočekan je sa upola manje žitelja. Gotovo da nije bilo neoštećene zgrade, biblioteka je spaljena, crkva je do pola srušena, nekoliko stotina građana u crkvi je mučeno, streljano i spaljeno. Džon Rid, amarički novinar, ratni dopisnik iz Srbije, objavio je da je reč o čak 3.000 ljudi. On još piše: “U Šapcu, u dvorištu Gačićeve apoteke, streljano je 300 zarobljenih srpskih vojnika  iz 13. Pešadijskog puka 2. poziva. Izvršioci su bili uglavnom Mađari i Hrvati u sastavu austrougarske vojske” ( Najverovatnije da je u pitanju 13. puk Timočke divizije drugog poziva). Pobedu na Ceru Šabac je skupo platio. Zato je Šabac jedini naš grad s nazivom “Srpski Verden”i jedini je nosilac tri najznačajnija ordena: Ratnog krsta sa palmom Francuske, Ratnog krsta Čehoslovačke i naše Karađorđeve zvezde. Ovo je istaknuto na Dan oslobođenja grada Šapca 2. novembra na svečanoj akademiji na kojoj su govorili, književnik Aleksandar Gatalica, autor romana “Veliki rat” i gradonačelnik, Nebojša Zelenović.

Spomenik oslobodiocima (u prvom redu Timočanima) u porti šabačke crkve

U Šapcu će, do kraja godine, biti priređeno 11 izložbi, filmskih projekcija i promocija o temi Velikog rata, dok će u obližnjem Mačvanskom Prnjavoru, selu i varošici, neviđenom stradalniku, biti prikazan dokumentarni film “Vojvoda Petar Bojović”. Prnjavor se, nažalost, posle 1918. pročuo po neshavtljivim zvrstvima vojnika iz tadašnje Austrougarske i Hrvatske (sem ubijanja, klanja i silovanja, zapalili su 199 seljaka i 175 domaćinstava, ali i školu sa učiteljicom i đacima) o čemu je svetsku javnost opširno obaveštavao dr Arčibald Rajs. Čuveni Švajcarac nemačkog porekla, verovatno i najveći prijatelj Srba, godine 1921. proglašen je za počasnog građanina Prnjavora. Glavna ulica i Dom zdravlja nose njegovo ime, a u crkvenoj porti je, uz bistu kralja Aleksandra, i bista dr Rajsa.

I slavni vojvoda Petar Bojović, koji je sa svojom Prvom armijom ratovao u ovim podrinskim, pocerskim i posavotamnavskim krajevima, posebno je, 1. novembra, ispoštovan u svom zavičaju, u Novoj Varoši. Kraj njegove biste u centru grada podignut je spomenik za 1.200 poginulih ratnika ove opštine u Velikom ratu.

-Vi, junaci, niste kasnili u boj za odbranu otadžbine, mi, vaši potomci, eto, zakasnismo i posle jednog veka podigosmo vam spomen kakav zaslužujete.Vojvoda više ne samuje na ovom trgu – rečeno je na državnoj svečanosti, a potom je, u Zavičajnom muzeju Nove Varoši, povodom 160 godina od rođenja vojvode Bojovića, otvorena njegova Spomen soba.

Posle bitke na Kosmaju, velikom stratištu Timočana

A da bi prethodni izveštaji bili potpuniji, naglasimo da su vojnici Timočani 1914. godine bili glavna snaga odbrane Šapca i proterivanja neprijatelja sa tih prostora. Mnogi su u Šapcu i okolini, izostavljajući legetsku katastrofu timočkih prvopozivaca, ostali zauvek. Mnogo je njihovih, znanih i neznanih, grobova u pocerskim i mačvanskim selima i danas. Njihovo žrtvovanje u Kolubarskoj bici i danas se spominje u narodu tih krajeva, zašto se u svečanim prilikama u Šapcu zaboravlja ova istina – pitanje je, najverovatnije, slučajnosti. A dogodilo se, eto, da je Timočka divizija, zajedno sa Šumadijskom, i 1918. oslobodila Šabac i okolinu.

Ovaj članak je objavljen u sklopu projekta „TIMOČKA DIVIZIJA – DIVIZIJA SMRTI I VASKRSENJA (1914-1918.) I POMENIK HEROJA U OPŠTINI BOR“, sufinansiran iz budžeta Grada Bora. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva. 

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije