Knjaževački vremeplov – od sporta do politike

Pripremio: Nebojša Đorđević

MOSTOVI: KAMENI, DRVENI, GVOZDENI (1)

Počinjemo seriju kraćih tekstova sa originalnim, već požutelim, fotografijama o nastanku i razvoju, o usponu knjaževačke “kaldrme” i institucija u “Srpskoj Veneciji”, gradu bogate tradicije i kulture. Ove pričice samo su uvod u kasnije veće zapise o starom Gurgusovcu, potom Knjaževcu na dve reke i više mostova, o vekovnim graditeljskim zamasima i stvaranju ambijenta koji odslikava život, vreme i događanja. Rubrika će vremenom biti dopunjavana i predstavljaće ogledalo ambicija i stvaralačkog zanosa ove znamenite srpske male a naše, fine varoši…

IMGP3213

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Knjaževac, grad u istočnoj Srbiji od davnima je poznat po svojim mostovima. Neki su ga zbog njih i čamdžijskog saobraćaja na Svrljiškom Timoku prozvali „Mala Venecija“. Dok ova reka razdvaja grad na dva dela oni su spona, srce saobraćaja, pešačkog, motornog, kao i prelaz između sastajanja i rastajanja zaljubljenika i zaljubljenih. Mnogi turisti dolaze da vide ovu lepotu.

Centralni most preko Svrljiškog Timoka,  Kameni most, koji je od tada bio i jeste predmet interesovanja likovnih umetnika, turista i fotografa,  projektovao je inžinjer Borivoje Radenković, 1913. godine. Pre njega je postojao drveni most, oko koga su bili postavljeni fenjeri zadržani i duž glavnih ulica grada sve do konačne elektrifikacije 1925. godine. Ovaj most je rekonstruisan sredinom osamdesetih godina XX veka zbog proširenja kolovoza i trotoara.

Gvozdeni most na Trgu Dimitrija Tucovića podignut je na mestu dotadašnjeg drvenog mosta 1933. godine i služio je u svrhu saobraćaja motornih vozila, sve do izgradnje zgrade nove Pošte od kada postaje pešački most.

Drveni most na kraju Njegoševe ulice, preko puta nekadašnje Cvetkove vodenice,  izrađen je u XIX veku, ojačan 1922., a srušen  1969. godin, kada je postavljen savremeni lepotan od betonsko – čelične konstrukcije.

Na Svrljiškom Timoku sagrađen je (nekoliko godina pre Prvog svetskog rata)  i drveni pešački most kod današnjeg Doma učenika srednjih škola koga je srušila vojska, a na njegovom mostu je postavljen novi, savremeni, kao važna saobraćajnica, sagrađen  od 1934. – 1936. godine sa gvozdenom konstrukcijom. Njega je konstruisao inžinjer Vladimir Aristov, čijom zaslugom su posađeni kestenovi uz levu obalu Svrljiškog Timoka. Izvođač radova na mostu bio je Voja Vasić. Ovaj most srušen je 1940. godine, a ponovo podignut po oslobođenju. Današnji betonski most postavljen je na istom mestu 1974. godine.

most gvozdeni

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Na ovoj reci, 30- 50 metara ispod Sredoreka, postojli su i drveni „pontonski most“, koga je gradila vojska, kao i viseći most, tridesetak metara niže koji je spajao ovaj deo obale sa onom ispod Pravoslavne crkve Sv. Đorđe i postojao je do sredine sedamdesetih godina prošlog veka.

Pešački most kod današnjeg  Doma kulture izgrađen je kao drveni most odmah iza Drugog Svetsko rata. Gvozdena ograda, metalna osnova i drveni prolaz izgrađeni su 1974. godine. Ovaj most je u ovo romantično vreme korzoa bio poznat  i kao „most ljubavi“. Avgusta 1990. godine na njegovom mestu je postavljem drveni pešački most urađen po projektu Građevinskog fakulteta u Nišu, a čiji je naručilac bio Fond za građevinsko zemljište iz Knjaževca. Ovaj most Knjaževčani „nisu prihvatili“ jer odudara od ambijenta, a nije ni funkcionalan zbog nagiba, koji je za  48 stepeni viši od ostalih mostova u gradu.

Most preko Trgoviškog Timoka, kod današnjih benzinskih pump, na važnoj saobraćajnoj komunikaciji, izgrađen je kao drveni most i podignut je na  pet velikih i tvrdih tumbasa 1851. godine. Gvozdeni most na njegovom mestu podignut je 1913. godine, da bi ga  Srpska vojska srušila dve godine kasnije prilikom povlačenja. Ponovo je podignut  1918., a ojačan 1927. godine. Njegova konstrukcija je zamenjena 1933. godine novom, gvozdenom, a srušena ga je 1941. Jugoslovenske vojske. Nakon oslobođenja je ponovo podignut novi drveni most, koji će zameniti današnji betonski izgrađen 1958., docnije rekonstuisan.

Na Trgoviškom Timoku u drugoj dekadi XXI veka, u blizini Gabrovačke česme, postavljen je i pešački most, koji spaja selo Trgovište sa gradskom ulicom Vojvode Putnika.

STARI KNJAZEVAC - 1956

 

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije