JAVNE ČESME: RAVNE TERAZIJSKOJ ČESMI ( 2 )

Knjaževački vremeplov – od sporta do politike

Pripremio: Nebojša Đorđević

Objavljujemo seriju kraćih tekstova sa originalnim, već požutelim, fotografijama o nastanku i razvoju, o usponu knjaževačke “kaldrme” i institucija u “Srpskoj Veneciji”, gradu bogate tradicije i kulture. Ove pričice samo su uvod u kasnije veće zapise o starom Gurgusovcu, potom Knjaževcu na dve reke i više mostova, o vekovnim graditeljskim zamasima i stvaranju ambijenta koji odslikava život, vreme i događanja. Rubrika će vremenom biti dopunjavana i predstavljaće ogledalo ambicija i stvaralačkog zanosa ove znamenite srpske male a naše, fine varoši…

cesma

U starom Gurgusovcu postojale su dve javne česme turskog tipa kao nasleđe na taj period istorije grada. Jedna se nalazila kod “Provalije” i vodu je dobijala preko kaptaže izgrađene na udaljenosti 20-30 metara. Narodu je služila sve do 1912. godine kada jer zbog regulacije puta poremeštena kaptaža, te je ponestalo vode. Narod ko narod, brzo je nadenuo ime: “Suva česma”. Njeni ostaci su postojali do 1938. godine kada su uklonjeni zbog postavljanja kocke na putu.

Druga javna česma nalazila se na “Zbirištu”, u blizini Gurgusovačke kule. Voda je dolazila sa “Čivlika”, gde je urađena kaptaža sa rezervoarom, a odatle se prirodnim padom slivala do česme. Kasnije je iz te, iste kaptaže, voda dovođena i do treće česme postavljene ispred današnje opštinske zgarade. Kako su sve česme locirane sa desne strane Svrljiškog Timoka, onda su za ostalo stanovništvo izgrađeni javni bunari.

Česma na mestu zvanom Gabrovac, koja i dan-danas postoji, nalazi se ispod brda Jevik, sa leve strane Trgoviškog Timoka.

Izgradnjom vodovoda 1906/07. Priključeno je i šest javnih česama. Jedna se nalazila na ulazu u Hajduk Veljkovu ulicu i imala je izdašnost 0,70 litara u sekundi, druga je postavljena kod crkve (izdašnost 0,50 l/s), treća na Zelenoj pijaci u centru grada (danas Spomenik slobode) sa četiri slavine, izdašnosti 2,40 l/s, četvrta se nalazila kod današnje Osnovne škole ” D. T. Kaplar”, peta kod stare elektrane i šesta na uglu današnjih ulica Svetozara Markovića i Cara Dušana s izdašnošću od 0,40 l/s. Sve česme su urađene od kvalitetnog tesanog kamena granitne structure. Voda je tekla neprestano. Posebno je bila lepa česma kod Zelene pijace, koja je predstavljala minijaturu beogradske Terazijske česme.

Docnije je na nekoliko mesta u gradu postavljen novi metalni tip česmi “Viktorija”, koje su posle 1960. Godine zatvorene, jedino je funkcionisala ona u ulici Knjaza Miloša. Pored nje danas postoji novosagrađena česma u blizini zgrade Zavoda za socijalno i penziono osiguranja.  Dva nova mesta sa vodom za piće nalaze se oko Doma culture. Neko vreme služila je i česma sa pijaćom vodom ispred opštinske zgrade ( postavljena 1994. godine).

                                                                                                                                               

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije