„HRAM SLAVE“ TIMOČANIMA SA KAJMAKČALANA (17)

Autori: Dobrila i Brana Filipović

 

Od 9. januara 1916. do 1919. oboleli i iznemogli srpski vojnici prebacuju se na sever Afrike, u Tunis, Alžir, Maroko, neki u Francusku. U Africi je na večnoj straži ostalo 3.226 srpskih ratnika. Oni su sahranjeni u 24 grobnice od kojih danas postoje samo tri. Među stradalima je veliki broj Timočana… U Tunisu, nakon albanske golgote, našao se i Dimitrije Ginić, rodom iz Kladova, glumac, reditelj i osnivač prvog Srpskog putujućeg pozorišta. .. Godine 2013, pred kraj maja, delegacija potomaka starih srpskih ratnika iz Bora odlazi na vojničko groblje u Menzel Burgibu, u Tunis. Profesor Vojislav Đurđevac nailazi na beleg s natpisom: „Ovde počiva telo Dobrosava M. Stojanovića iz sela Kaličana, sreza Zaglavskog, okruga Timočkog, rođen 1889. umro 1918.“ Đurđevac je u Srbiju poneo fotogfrafiju spomenika. U Kalični, posle nekoliko dana, pronalazi praunuka Dobrosavljevog, Dragana Stojanovića koji pojašnjava dirljivu ratnu odiseju:

– Prema pričanju babe Kristine i prababe Danice, Dobrosav je regrutovan sa 25 godina. Zbog više rana prebačen je u Bizertu na lečenje. I kada je bio izlečen desilo se nešto neverovatno: stigla je vest da je probijen Solunski front. Nastalo je neopisivo slavlje. U toj euforiji Dobrosav dobija napad slepog creva, pa je hitno operisan. Sutradan su došli saborci da ga obiđu. U trenutku je zataražio malo vode da utoli nesnosivu žeđ. Doneli su mu čašu hladne vode, popio je i ubrzo – umro…

Kasarna Lambert u kojoj su bili smešteni srpski vojnici u Bizerti, francuskoj ratnoj bazi koja je primila na oporavak 60.000 Srba

Na drugoj, ratnoj strani, na Solunskom frontu, srpski vojnici, oporavljeni i naoružani, uz podršku saveznika, prelaze u ofanzivu i dobijaju čuvenu bitku na Kajmakčalanu, gde se neviđenim junaštvom, uz Drinsku, ističe Timočka divizija. U zoru, 14. septembra, započinje uraganska vatra na bugarska utvrđenja. Na glavnom udaru je Timočka divizija na čelu sa komandantom, pukovnikom Đurom Dokićem. Timočani zauzimaju Topolac i snažno nadiru ka Vardaru. Vredne su i zasluge komandira poznate Rovovske baterije, Dimitrija Kanovića koji je uspeo da sačuva dragocenu arhivsku građu, „Knjigu naredbi“. Usledile su legendarne pobede na Brergalnici i kapitulacija Bugarske. Približavala se konačna pobeda i povratak – kući, u otadžbinu.

Vojnici Timočani nakon oporavka u Bizerti

Godine 2003. stiže vest iz Soluna da su lokalne vlasti Hrise (Slatine) dale saglasnost za obnovu vremenom uništenog vojničkog groblja Timočke dvizije podignutog 1927. To je „Hram slave“ podignut izginulim Timočanima u bici na Kajmakčalanu. U „Ratnom pomeniku“ broj 3, piše: „Nema dublje prosvećenog čoveka koji će prići ovom spomen-groblju a da ne bude dirnut njegovom umetničkom lepotom. Reč je o grandioznosti celog objekta u kome su sahranjeni i pešadijski poručnik Jovan Glišović i pešadijski potporučnik Mihajlo V. Simić, kao i jedan Francuz“.

Ovaj monument, nakon TV emisije „Legenda o Dragomancima“, spasio je od propadanja bratstvo Svete Gore… Iz te, 1917, je foto-alabum dobrovoljca Mladena Žujovića o ratnoj bolnici u Dragomancima i Trestini, gde je bio i Štab Druge armije na čelu sa vojvodom Stepom Stepanovićem.

Sačuvana je, u narodu podno Tupižnice, i uspomena na 11 solunaca iz knjaževačkog sela Kaličina koji nsiu dočekali slobodu. Njihove verne supruge nisu ceo rat gasile oganj na ognjištima čakajuću svoje ratnike. Kasnije su, nakon završetka Velikog rata, do kraja života, nosile crninu. I ni jedna se nije preudala.

A među vojnicima Timočke divizije koji su našli smrt na Legetu 1914. bio je i Živojin Mihajlović, trgovac iz sela Vojnik kod Despotovca. On je deda našeg poznatog pisca i akademika Dragoslava Mihajlovića. Živojin je imao četiri sina: Živorada, rođenog 1901, Božidara, rođenog 1904, Stanislava (oca akedmika Mihajlovića), rođenog 1907. i najmlađeg Dimitrija, rođenog 1909. Bio je oženjen Milicom iz porodice Nikolić koja je, čuvši da joj je suprug poginuo, umrla od tuge. Ostalo je četvoro siročića koji su ceo život propatili.

Živojin se rodio u Ćupriji, početkom rata imao je oko 35 godina. Kako je izgubio život i gde je sahranjen do danas nije poznato. Prema pisnaju „Politike“ od 17. februara 2015., akadmeik Mihajlović smatra da je legetski poraz u velikoj meri i posledica ozbiljnih propusta u Srpskoj Vrhovnoj komandi – jer su nedovoljno pripemljenu vojsku poslali u operaciju unapred osuđenu na nesupeh.

Prof. dr Đorđe Đurić, generakni sekretar Matice Srpske u Novom Sadu, pronašo je četiri priče iz Velikog rata zasenjene slavnim bitkama za odbranu Beograda, na Ceru i Kolubari, o kojima se, prema pisanju u pojedinim našim medijima, tek nešto podrobnije čulo nakon jednog veka – 2014. godine. U te „najmanje poznate“ događaje spada i Bitka na Legetu, početkom septembra 1914. Citat: „Saveznici su zahtevali, prvenstveno Francuzi, da Srpska vojska pređe u Srem i za sebe veže glavnicu austrougarskih snaga koje su bile spremne za odlazak u Rusiju. Naša vojska je to i uradila, ali je preživela težak poraz, izgubljeno je blizu 7.000 vojnika i to u jednom danu“.

 

Na naslovnoj fotografiji: Grupna fotografija srpskih vojnika sa bolničkim osobljem u Bizerti

Fotografije iz Bizerte su poklon Dragana Blagojevića iz Minićeva Solaris mediji

 


Ovaj članak je objavljen u sklopu projekta „TIMOČKA DIVIZIJA – DIVIZIJA SMRTI I VASKRSENJA (1914-1918.) I POMENIK HEROJA U OPŠTINI BOR“, sufinansiran iz budžeta Grada Bora. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva. 

 

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije