Udruženje Timočana i Krajinaca: AKADEMIJA MORALA, NESEBIČNOSTI, OTADŽBINSKE LJUBAVI

U Beogradu je, početkom decembra, održana godišnja Skupština Udruženja Timočana i Krajinaca. Govorilo se i o počecima ove humanitarne i kulturne institucije koja je od 1925. godine na usluzi svom zavičaju i svojim zemljacima.

U prvom izdanju knjige „Udruženje Timočana i Krajinaca“ posebnu pažnju pobudilo je poglavlje o osnivanju, ciljevima i namerama udruženja Timočana i Krajinaca… Citiramo: „Ista istorijska prošlost kod Timočana i Krajinaca, slične ekonomske i socijalne prilike, granična oblast rođenja i stanovanja, težnje za političkim slobodama i zajedničko ratovanje za oslobođenje svoje i svoje braće u minulim ratovima, a sve skupa ubedljivo je delovalo i na Timočane i Krajince da pristupe, iz sopstvenih pobuda,  za svoje dobro i dobro svoje celine, cele naše zemlje osnivanju jednog humanog i kulturnog društva, Udruženja Timočana i Krajinaca. U tom cilju, u Beogradu, u hotelu „Imperijal“, 25. januara 1925. godine, održan je prvi zbor na kome je odlučeno da se pristupi osnivanju udruženja. Na dan 1. marta 1925. godine osnovano je ovo Udruženje, ne seperatistički, kako su neki u šali govorili, već patriotski humano i kulturno, ne partijsko, već vanpartijsko, sa zajedničkom platformom za sve rodoljube koji u svom srcu nose ljubav prema zavičaju i prema bližnjima“.

Osnivači Udruženja nisu izgubili iz vida našu sjajnu prošlost i najlepše primese u njoj, oni su se postarali da čuvaju tradiciju, da se klanjaju borcima palim za ujedinjenje i oslobođenje i da u prošlosti traže poruke za budućnost. Nisu zaboravili krsno ime, obeležje srpskoga imena, i slave Sretenja, praznika koji simbolizuje težnju za boljim i savršenijim životom, niti su iz vida izgubili solidarnost, vezu, ljubav i poverenje, osobine koje treba da postoje i usavršavaju se kod svih članova našega društva…

Početkom 19. veka započeo je vaskrs srpske države, ali je vaskrsenje pojedinih delova bilo postupno. Nakon Šumadije, mi, Timočani, tek 1833. godine dobijamo slobodu i prisjedinjenje sa Srbijom pod vladom Kneza Miloša. Ipak, na Timoku mir nije dugo carovao. Ratovi sa Turcima od 1876. do 1878. za oslobođenje novih krajeva, 1912. rat sa Turcima kada je oslobođeno Kosovo i carski gradovi u Staroj Srbiji i Makedoniji, rat 1913. godine, kada je Bugarima plaćena nagrada za nebratske postupke i, najzad, Veliki rat 1914-1918. u kome je zadobijeno oslobođenje i ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca. Izgonili su stare i nejake Timočane i Krajince iz mirnih domova i stavljali u položaj da budu ubijeni, a domovi im pljačkani i paljeni dok su njihovi sinovi i vojnici, pod proslavljenim zastavama, voijevali za slobodu i ujedinjenje i sa drugima iz drugih pukova stvarali nerazdeljive temelje današnje države…

Dalje se konkretnije obrazlažu ciljevi i zadaci, s naglaskom „ da su dobre osobine oovog kraja vrednoća, štednja, ljubav prema domovini, sloboda i napredak“. .. Velika francuska revolucija i njeni osnovni principi: sloboda, jednakost i bratstvo našli su odjeka i kod naših zemljaka. Dignuta je buna 1883., pojavili su se veliki politički borci, postignut je opšti napredak… Toliko ćemo da stavtramo za naš državni razvitak da ćemo postati „akademija morala, nesebičnog rada, ljubavi prema bližnjima i domovini svopjoj“.

Posle konstituisanja uprave, prišlo se ostavrivanju zadataka. Svake godine, uoči Sretenje, služi se pomen izginulim i umrlim ratnicima i umrlima članovima Udruženja iz Timočke krajine. Društvena slava je Sretenje. Prvi domaćin bio je Rusomir M. Janković, sudija beogradskog Apelacionog suda, drugi Miomir Milenović, urednik „Politike“, treći, ove godine, Ilija Panić, trgovac, a za iduću godinu slavu sprema Sergije Matić, inženjer. Uveče, svake godine, priređuje se zabavno veče. Posebno se govori o organizovanju raznih predavanja, širenju pismenosti, znanja i prosvete

„Ceneći značaj planine Rtanj zbog lepote za turiste i rudnog blaga, te istorijske uloge u oslobođenju od Turaka, Udruženje je zahtevalo od nadležnog ministarstva da se goli vrh pošumi, što je i prihvaćeno. Uslišena je i molba da se podignu planinske kućice na Rtnju, Deli Jovanu i Tupižnici. U Knjaževcu je osnovana Vinogradarska zadruga… Upisanih i radovnih članova Udruženje je oko 300. Prikupljeno je više od 100.000 dinara. Celokupna imovina je namenjena ciljevima Udruženja i potrebama svog rodnog kraja. Od tih para pomognut je veći broj naših siromašnih đaka i studenata, kao i neke kulturne ustanove, u Vražogrncu je osnovana Domaćinska škola, odlazi se na Leget i polažu venci na spomenik izginulim Kranjicima i Timočanima 1914, u Tekjiji je podignut spoenik kapetanu Koči Anđelkoviću i ratncima iz Velikog rata. Spomnik je iskalesao kamenorezac Dušan Kanović iz Beograda, a otkriven je 26. juna 1927.

Prva uprava Udruženja: za predsedniuka izabran je Rusomir R. Janković, sudija Apelacionog suda, za potpredsednika Jeremija Živanović, rektor Više Pedagoško školre, za blagajnika Živko Lukanović, poštar, za sekretara Mihajlo Mijojković, major u penziji, za članove: Mimomir Milenović, urednik „Politike“, Borivoje Nešić, pukovnik u penziji, dr Nikola Ristić, načelnik Ministarstva narodnog zdravlja, Krsta Popović, načelnik Ministarstva pošta, Strašimir Miletić, advokat, Miroslav Dinić, advokat, Cvetko Tonić, činovnik Uprave grada Beograda, Uroš Todorović, trgovac i Petar Mitrović, student. Društvena pravila odobrena su  10. marta 1925. godine. Kasnije je dogovarno o proslavi stogodišnjice od oslobođenja od Turaka 1933. godine. Na kraju se apeluje: “ Narodni poslanici, samoupravni predstavnici, učitelji i sveštenici, lekari i inženjeri, predstavnici vlasti, razumni građani, poučite narod i povedite ga putem rada, sreće i napretka“…

Godine 1927. spominju se i dobrotvori i utemeljivači Udruženja, kao i prvi Upravni odbor na čelu sa Rusomirom Jaknovićem i potpredsednicima Jeremijom Živanovićem i Krstom Popovićem. U spisku velikih dobrotvora nalaze se Persa Nikolić Valović iz Beograda, Dragče Sibinović, industrijalac iz Klnjaževca, Milan Savić, industrijalac iz Zaječara i Francusko Društvo borskih rudnika Bor. Glavni utemeljivači su: Đorđe Vajfert, industrijalac iz Beograda, Braća Minh, industroijalci Paraćin ( i vlasnici rudnika Rtanj), Dragomir Matić, trgovac iz Beograda, Prometna banka iz Beograda, Miloš Milošević, inženjer iz Beograda i Dimitrije Stančulović, trgovac iz Beograda.

Na kraju se podseća na izuzetna knjiška izdanja, od „Spomenice stogodišnjice oslobođenja Timočke krajine 1833. – 1933.“ , neke vrste enciklopedije, do „Zavičajne knjige Timočana i Krajinaca“ sa oko 2000  znamenitih Timočana (potpisao Jevrem Damjanović), što je isto tako neprocenjiva zavičajna enciklopedija.

Pripremio: B. Filipović

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije