OPŠTINE OŠTRELJSKA I GORNJANSKA – CEO NAROD IM SE DIVI (30)

Autori: Dobrila i Brana Filipović

Na naslovnoj fotografiji: Ratna zastava 13. puka „Hajduk Veljko“ danas se čuva u Istorijskom muzeju u Beogradu

Boško Aćimović, vojni sveštenik, 1. januara 1922. godine, objavio je napis u publikaciji „Pomenik heroja iz Okruga timočkog 1912 – 1919.“ – „Herojima iz Timočkog okruga – palim u ratovima 1912 – 1920.“ koji,  delom, koristimo kao uvodnik u tužni „bilans“ stradalih iz tog vremena jedne male timočke opštine, borske. Ova opština sa sadašnjih 12 sela, uglavnom smeštenih u siromašnom brdsko-planinskom području, naseljena – sem jednog sela – vlaškim narodom, dala je više od 1.600 palih boraca u balkanskim i Prvom svetskom ratu.

Prva strana Ratnog pomenika iz 1939. godine – pred spomenikom na Legetu

OŠTRELJ

Redovi poginuli i umrli 1914:

Jovan J. Prvulović, nestao pri odstupanju, Milosav Milić, nestao pri odstupanju, Jovan Bogdanović, umro u Valjevu, Marjan J. Dumitrović, nestao pri odstupanju, Petar Pavlović, umro u Mladenovcu, Sima M. Todorović, umro pri odstupanju, Marjan P. Stojanović, umro u Austriji, Dimitrije M. Kostadinović, poginuo na Beogradu, Marjan P. Trailović, nestao pri odstupanju.

Radovi poginuli i umrli 1916:

Aleksa J. Simonović, poginuo na Solunskom frontu, Aleksa Petrović, utopio se u moru, Marjan Stepanović, poginuo na Solunskom frontu, Kosta Bosioković, poginuo na Solunskom frontu.

Spomenik palim borcima u oba svetska rata u Oštrelju

Redovi poginuli i umrli 1917:

Ilija St. Đorđević, umro u Bugarskoj, Marjan Mirić, umro u Austriji, Kalin M. Stojanović, nestao u ropstvu, Jovan Todorović, umro u ropstvu, Marjan P. Kostadinović, streljan od Bugara u Boru, Marjan J. Stojanović, streljan od Bugara u Dubočanima, Marjan J. Čolaković, umro u Bugarskoj, Ilija M. Jenić, nestao u austrijskom ropstvu, Simon Barbulović, umro u Bugarskoj.

Umrli i nestali tokom celog rata:

Đorđe Simeonović, umro u Austriji, Jovan M. Anđelić, umro u Austriji, Janko Jenić, nestao, Jovan Jenić, umro u Austriji.

Narednik Petar Srbulović, poginuo u Tekiji 1915.

Podnarednici: Jovan A. Janošević, nestao pri odstupanju 1915, Ilija Stanica, umro u Beogradu 1917, Josif Jonović, poginuo kod Beograda 1915.

Kaplari: Jovan I. Lapadatović, poginuo u odstupanju, Milovan Simonović, nestao pri odstupanju, Petar Jeremić, umro kući 1915, Dimitrije Stepanović, poginuo na Torlaku 1915.

GORNJANE

Spomenik oslobodiocima u Gornjanu

Građani Gornjana su 1925. godine podigli spomenik poginulim u balkanskim i Velikom ratu na kome je napisano: Spomen palim herojima u ratovima 1912-1918., uz dodatak: „Jesu mrtvi ali im delo živi sa kojim se ceo narod divi“ uz napomenu da „Ovaj spomen podigoše građani i građanke Opštine Gornjanske u znak priznanja svojim palim očevima, braći, sinovima, i supruzima u ratovima, i to pod upravom: predsednika Dimitrija Adamovića, rez. kapetana prve klase, blagajnika Pauna Strainovića, industrijalca, potpredsednika Adama Dragića i sekretara Jovana J. Lalića“.

U publikaciji „Pomenik heroja iz Okruga Timočkog 1912-1919“ Gornjane, kao i sela Luka i Tanda, nisu obuhvaćeni, jer su najverovatnije u to vreme pripadali Porečkoj oblasti. I selo Rgotina tih godina nije bilo u sastavu Opštine Borske, već je tek posle 1945, samo nakoliko godina,  postojalo pod upravom Bora. Zato i ne objavljujemo pomenike, sem Gornjana, iz tih sela, ali su, zasad, njihovi prvi i glavni dokumenti – spomenici podignuti između dva rata. Prof. dr Nedleljko Magdalinović 2003. godine napisao je i objavio publikaciju „Gornjane“ u kojoj su i imena poginulih u balkanskim i Velikom ratu. Podaci su korišćeni sa spomenika u centru sela, gde su ispsiana samo imena stradalih bez ostalih podataka. To su, po imenu i prezimenu, ponegde i srednjim slovom:

Adam J. Anđelini, Panta F. Babec, Paun Bacić, Jovan J. Belu, Steša P. Bicić, Živojin M. Bicić, Jovan I. Blagojević, Mladen Borov, Panta M. Bosiljkić, Jovan Bučan, Nikola Vasiljković, Dimitrije V. Veljković, Dimitrije D. Veljković, Jano I. Veljković, Novak M. Vasiljević, Paun N. Veljković, Pavle Vladija, Martin T. Vladić, Janko T. Vlaoljan, Janko J. Vojinović, Janko P. Vojinović, Janko T. Vojinović, Janko Vojkić, Adam J. Golubović, Nikola J. Golubović, Janko J. Golubović, Martin P. Golubović, Paun P. Golubović, Uroš Golubović, Adam T. Gruica, Jovan D. Grujić, Petar D. Grujić, Mihajlo I. Grujić, Jovan J. Grujić, Janko J. Grujić, Jovan J. Grujić, Novak Grujić, Nikola T. Grujić, Tenko T. Grujić, Veljko Delija, Adam J. Delija, Novak D. Delija, Janko J. Dimitrijević, Adam D. Dimitrijević, Petar T. Dimitrijević, Novak Draginjesku, Paun P. Dragić, Bogdan P. Dragulović, Jovan S. Dragulović, Mladen S. Dragulović, Jovan M. Dudei, Paun T. Đorđević, Spasoje T. Đorđević, Janoš Žuržić, Jovan Žuržić, Trailo Žuržić, Martin J. Žuržić, Milan Žurkić, Jovan P. Žurkić, Slavko P. Žurkić, Stanoje P. Žurkić, Janko P. Žurkić, Petar T. Ilić, Jovan K. Ilić, Nikola Ilić, Mladen P. Ilić, Paun P. Ilić, Dimitrije T. Ilić, Mladen Jagodić, Kračun K. Janković, Jovan J. Jankovč6ić, Milan Janković, Nikola Janković, Panta J. Janković, Janko J. Janošević, Jovan J. Janošević, Milan J. Janošević, Paun J. Janošević, Adam Janošević, Žarko J. Janošević, Martin P. Janošević, Paun P. Janošević, Uroš Janošević, Vojislav Jovanović, Dimitrije Jovanović, Jovan Jovanović, Milan Jovanović, Trailo P. Jović, Dragutin Jonović, Ilija M. Jonović, Sima N. Jonović, Nikola Jonović, Petar Jonović, Mladen Karabašević, Paun N. Karabašević, Petar J. Karabašević, Nikola A. Kirica, Nedeljko Kostić, Petar P. Kostić, Jovan F. Kostić, Milan Krstić, Flora N. Krstić, Panta Kumbrijanović, Jovan D. Lazarević, Paun D. Lazarević, Jovan Lazarević, Jovan K. Lazarević, Mladen K. Lazarević, Petar N. Lazarević, Paun Lazarević, Petar Lazarević, Dragutin D. Lalić, Paun D. Lalić, Mladen Lalić, Nikola Lalić, Dimitrije T. Lalić, Janko T. Lalić, Jovan T. Lalić, Jovan Lalić – Anki, Janko L. Lapadaći, Nikola P. Magdalinović, Petar P. Magdalinović, Nikola Magdalić, Nikola I. Maricić, Milutin Marković, Nikola Nj. Marković, Dimitrije Martinović, Dušan N. Martinović, Marjan T. Martinović, Janko Mijaj, Mladen Mijaj, Dragutin I. Milić, Nikola D. Milić, Veljko J. Milić, Paun P. Milić, Petar P. Milić, Janko Milošević, Milan N. Milošević, Nikola M. Milošević, Paun N. Milošević, Petar J. Mihajlović, Petar A. Mladenović, Petar A. Muselinović, Jovan Nedeljković, Jovan J. Nikolić, Milutin J. Nikolić, Kračun Nikolić, Adam S. Nikolić, Nikola M. Novaković, Milorad Novaković, Jovaj J. Okešel, Paun J. Okešel, Nikola J. Olaru, Jovan Pavić, Velimir Pavlović, Panta D. Pavlović, Đorđer Pavlović, Ilija N. Pavlović, Jovan J. Pavlović, Jovan Pantić, Marjan Pantić, Joca Paunović, Janko M. Paunović, Mladen M. Paunović, Nikola Paunović, Radovan Paunović, Janko N. Petković, Milan N. Petković, Petar N. Petković, Milutin D. Petković, Mladen Petrović, Mladen N. Petrović, Petar N. Petrović, Petar A. Pipić, Ljubomir Pipić, Janko I. Prvanović, Petar Prvanović, Adam N. Pujan, Jovan T. Radovanović, Valjko Radulović, Jqnko J. Radulović, Paun P. Radulović, Đorđe Roškić, Paun J. Roškić, Jovan Roškić, Ilija M. Roškić, Milutin Roškić, Raško Roškić, Njica J. Sabić, Trailo P. Savić, Veljko Srbulović, Nikola P. Srbulović, Đorđe Stanković, Trailo S. Stepanović, Jovan T. Stepanović, Adam J. Stefanović, Janko J. Stefanović, Dimitrije T. Stefanović, Janko J. Stojnić, Janko N. Strainović, Paun Trailović, Jovan D. Trailović, Nikola D. Trailović, Novak J. Trailović, Janko M. Trailović, Stojan Nj. Trailović, Jovan P. Trailović, Novak P. Trailović, Mladen T. Trailović, Janko Trujkić, Mihailo Trujkić, Trailo Trujkić, Trailo Tufeđija, Dimitrije Tufeđić, Janko Tufeđić, Adam D. Florić, Dimitrije Florić, Janko Florić, Marjan P. Florić, Panta Florić, Petar Florić, Martin Cokić, Mijailo P. Cokić, Petar F. Cokić, Janko Čaičerilović, Adam Čevrta, Jovan N. Čevrta, Paun P. Čevrta, Janko Čevrtan, Mladen Čevrtan, Adam A. Čoićerilović, Jovan A. Čoićerilović, Dimitrije Čuki, Ivan Čuki, Marjan D. Štriban, Paun S. Štriban.

Dragiša M. Stojadinović, čuveni Negotinac, ratnik sa puškom i kamerom

ZAPISANO U KAMENU…

-Svi znamo za spomenike koji se nalaze u Grčkoj, širom Makedonije, pa i Afrike, tek u našoj zemlji, ali je malo poznato da je puno tih obeležja uništeno, pogotovu posle 1945. godine… I tačan broj spomenika nije poznat, jer u svakom, pa i najmanjem mestu u Srbiji, postoji obeležje vojnicima palim u Prvom svetskom ratu… Ipak, najveći problem je što NIKADA nije napravljen spisak poginulih vojnika , tako da mi još uvek ne znamo tačan broj žrtva u Velikom ratu. Baratamo sa brojem od 1.270.000 žrtava, ali to je „ad hok“ izvučeno i pripremljeno za Mirovnu konferenciju u Versaju 1919. godine – izjavio je istoričar Branko Bogdanović u „Politici“ 28. oktobra 2018. povodom pojavljivanja njegove knjige „Veliki rat –  zapisano u kamenu“. On ukazuje i da je većina obeležja –  sem pojedinačne državne podrške – podizana u skladu sa željama lokalnih zajednica ili samih boraca svojim palim drugovima.

Poslednji Solunac Aleksa Radovanović umro je 2004. u svojoj 105. godini. Otkrio je 2003. godine spomenik oslobodiocima 1914-1918. u Vajugi kod Kladova

Bogdanović je objasnio i to – da je 1930. godine, na inicijativu Glavnog generalštaba vojske, počelo prikupljanje svih imenskih podataka i opisa žrtava kako bi se podigao srpski ratni Panteon. Nažalost, ovaj posao nikada nije završen. Ostali su samo fragmenti prikupljene građe koji se danas čuvaju u Istorijskom institutu.

-Nakon 100 godina i dalje jedino imamo procene o broju poginulih. Ceo vek je prošao, a mi se, eto, nismo odužili poginulim, nestalim i umrlim. Ako je nešto urađeno, bilo je to u prvih pet posleratnih godina – podseća dr Mile Bjelajac, direktor Instituta za savremenu istoriju.

A ovaj naš POMENIK, kao i ceo projekat o slavnoj Timočkoj diviziji, neka bude bar pokušaj „odavanja“ dužne pažnje stradalnicima u Velikom ratu s istoka Srbije.

Izveštaj generala Vladimira Kondića Vrhovnoj komandi o mobilizaciji Timočke divizije I poziva, podnet avgusta 1914. godine

Ovaj članak je objavljen u sklopu projekta „TIMOČKA DIVIZIJA – DIVIZIJA SMRTI I VASKRSENJA (1914-1918.) I POMENIK HEROJA U OPŠTINI BOR“, sufinansiran iz budžeta Grada Bora. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva. 

 

 

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije