OPŠTINA BRESTOVAČKA – NAJVIŠE STRADALIH U 1915. (26)

Autori: Dobrila i Brana Filipović

 

Boško Aćimović, vojni sveštenik, 1. januara 1922. godine, objavio je napis u publikaciji „Pomenik heroja iz Okruga timočkog 1912 – 1919.“ – „Herojima iz Timočkog okruga – palim u ratovima 1912 – 1920.“ koji,  delom, koristimo kao uvodnik u tužni „bilans“ stradalih iz tog vremena jedne male timočke opštine, borske. Ova opština sa sadašnjih 12 sela, uglavnom smeštenih u siromašnom brdsko-planinskom području, naseljena – sem jednog sela – vlaškim narodom, dala je više od 1.600 palih boraca u balkanskim i Prvom svetskom ratu.

OPŠTINA BRESTOVAČKA

Redovi poginuli i umrli u 1914:

Petar J. Maždinović, poginuo na Jevremcu, Spasoje Boranović, poginuo u Metkoviću, Todor I. Đorđević, umro u Beloviću, Jovan P. Jonović, poginuo na Kosmaju, Petar I. Atansaković, umro kod Mitrovice, Uroš L. Marković, poginuo na Gučevu, Jon T. Pantelić, umro na Ubu, Janko L. Marković, umro u Đevđeliji, Pavle J. Dragojević, poginuo na Moravici, Petar Karabašević, poginuo u Metkoviću, Petar J. Bačunović, poginuo na Kosmaju, Trajilo T. Kranković, poginuo na Ceru, Luka T. Stanković, poginuo u Tetovu, Janko P. Andrejić, poginuo na Ceru, Ilija N. Babić, umro kući, Marjan S. Stanković, umro u Nišu, Janko S. Petković, poginuo na Kosmaju, Janko J. Guskić, poginuo kod Mitrovice, Vladimir K. Milošević, umro u Komoli, Stanoje J. Marijanović, umro u Komoli, Milan J. Karabaš, umro u Velasu.

Spomenik oslobodiocima u balkanskim i Velikom ratu u selu Brestovac

Redovi poginuli i umrli 1915:

Nikola S. Bugarinović, umro kući, Petar J. Kargutanović, umro kući, Gligorije P. Stepanović, poginuo na Gučevu, Pera Ć. Bugarinović, umro kući, Petar N. Stojić, poginuo kod Beograda, Živojin J. Grujić, umro u Požarevcu, Kalin J. Andrejić, umro u Kruševcu, Miloš T. Andrejić, umro kući, Jovan J. Dragojević, umro u Šapcu, Novak Petrović, umro, Jovan P. Dragulović, umro u  Nišu, Gruja N. Dragojić, umro u Vranju, Jovan M. Paulić, umro u Tetovu, Serafin P. Stefanović, umro kući, Jnako M. Kržanović, umro u Ćustendilu, Milan Dimitrašković, poginuo u Metkoviću, Janko Nikolić, poginuo na frontu, Jovan P. Stanić, nestao u Albaniji, Stanko Dragojić, poginuo kod Beograda, Ilija P. Stajić, poginio kod Cera, Novak Draganić, umro u Medveđi, Jovan Čovikanović, umro u Šepčinu, Janko M. Martinović, nestao u Albaniji, Vladimir J. Barbuca, umro u Strugi, Stanoje Janošević, umro u Piškopeji, Jon P. Gligorijević, umro u Valoni, Bosiok Bugarić, nestao kod Prizrena, Paun S. Stamneković, nestao kod Medveđe, Miloš P. Ristić, nestao u Albaniji, Voja P. Karuntanović, nestao u Albaniji, Petar R. Bugarinović, nestao u Albaniji, Petar S. Dragojić, nestao u Albaniji, Petar Stanojević, umro u Albaniji. Podnarednici: Simo J. Delić, umro u Boru, Janko M. Veselinović, umro u Nadđmeđu.

 

Redovi poginuli i umrli 1916:

Jon B. Budić, poginuo kod Soči Vira, Dimitrije S. Boranović, umro u Valoni, Petar J. Guskić, umro kući, Gligorije J. Bugarinović, umro u Nađmeđuru, Jon P. Bogdanović, umro u Nađmeđuru, Janko P. Dumitrašković, umro u Nemačkoj, Milija Stanojević, umro na ostrvu Vido, Miloš P. Stefanović, umro na ostrvu Vido.

 

Redovi poginuli i umrli 1917:

Milutin Draganović, poginuo kod Jevremovca, Jovan Srbulović, umro u Bugarskoj, Jovan N. Stuparić, umro u Bugarskoj, Stanoje N. Stuparić, nestao u Albaniji, Petar J. Bugarić, umro u Bugarskoj.

 

Redovi poginuli i umrli 1918:

Vladimir Kržanović, umro u Nemačkoj, Ivan M. Karutanović, umro u Kraljevu, Aleksandar J. Martinović, umro na Solunskom frontu.

 

Redovi umrli u 1919:

Jovan P. Stajić, nestao u Plani, Milan Korunbar, umro u Crnoj Gori.

 

Na naslovnoj fotografiji: Detalj sa spomenika oslobodiocima u Brestovcu kod Bora

ARADSKA TVRĐAVA – LOGOR ZA ISTREBLJENJE SRBA

 

Još jedna državna komemorativna svečanost povodom stradanja Srba u Velikom ratu, ovog puta interniraca civila i ratnih zarobljenika, zavređuje pažnju – 16. oktobra, u rumunskom gradu Aradu, kod spomen obeležja u groblju Pomenirea, predstavnici Republike Srbije položili su vence i cveće na skroman betonski spomenik. Delegaciju je predvodio pomoćnik ministra za rad i boračka pitanja Zoran Milošević u pratnji kadeta Vojne akademije Beograd, studenata Policijske akademije Srbije, udruženja naših boračkih organizacija, našeg konzulata i zvaničnika Rumunije.

-Aradska tvrđava bila je od 1914. do 1918. austrougarski logor za internirane Srbe, najviše iz BiH, ali i ostalih delova Srbije. Među zidinama tvrđave umrlo je 4.317 Srba. Godine 1932. podignut je mali kameni spomenik iznad Spomen kosturnice. Godine 2006. rumunska država i naš konzulat obnovili su spomen obeležje – rekao je Milošević.

U Požarevcu, 2007. godine, objavljeno je drugo izdanje publikacije „Aradska tvrđava – austrougarski logor za istrebljenje Srba 1914. – 1918.“ koju su potpisala četiri autora i recenzent, dr Slavenko Terzić. Izdavač je Savez potomaka ratnika Srbije 1912. – 1920. Požarevac, pobratim srodnoj organizaciji iz Bora. To je zasad i jedina (dopunjena) publikacija o „aradskom paklu“ za Srbe iz vremena Velikog rata (nesumnjivo je da je tamo bilo i Timočana), mada postoje i posebni zapisi u „Crnoj knjizi“ Vladimira Ćorovića i romanu „Vaznesenje“ Vojislava Lubarde. O srpskim mučenicima u aradskom kazamatu pisao je i poznati sportski novinar Radio Beograda Radivoje Marković, (rođen u Štitaru kod Šapca, čiji je stric stradao u aradskoj tvrđavi) pod naslovom „Ni Dante nije video takav pakao“.

Za uništvanje i zverstva nad 11.000 nedužnih Srba u aradskom mučilištu, prvo se saznalo u jesen 1915. kada je rumunski poslanik i pravnik Štefan Čičo Pop obznanio istinu u svom parlamentu, a potom je intervenisao i u mađarskoj i austrijskoj vladi. Preživeli Srbi nikad mu nisu zaboravili tu dobrotu – ni hleb koji im je prebacivao preko zidina logora. Srbi su se Čičo Popu javno zahvaljivali i odavali priznanja. I njemu i njegovoj ćerki Ani Birtolon u čijim „Sećanjima“ snažno provejava rečenica: „Moj otac nije imao mira ni danju ni noću. Mučila ga je tragična sudbina tih ljudi, Srba“. I Anina majka prikupljala je hranu i odeću u rodnom kraju, u zapadnim Karpatima, za srpske internirce. Beogradske novine su nakon rata godinama pohvalno pisale i o ostalim, humanim Rumunima, Arađanima.

 

Detalji sa komemorativne svečanosti održanoj 16. oktobra 2018. kod aradske tvrđave:

 

Ovaj članak je objavljen u sklopu projekta „TIMOČKA DIVIZIJA – DIVIZIJA SMRTI I VASKRSENJA (1914-1918.) I POMENIK HEROJA U OPŠTINI BOR“, sufinansiran iz budžeta Grada Bora. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva. 

 

solarismedia

Vesti iz istočne Srbije